Description
Qisooyinka Quraanka
Qisooyinka Qur’aanka kariimka ah waxa lagu saleeyay qisooyinka muhiimka ah ee qur’aanka kariimka ah sida uu Ismaaciil ibn al-Kathir ku duubay tafsiirkiisii caanka ahaa ee sida weyn loo ixtiraamo ee loo yaqaan Tafsiir Ibnu Kathiir. Qormadan oo ku qoran luuqad cad oo fudud, ururintan laga soo ururiyey qisadii Ibn Kathir ee saxda ahayd waxa ay ka kooban tahay 19 ka mid ah qisooyinkan soo jiidashada leh oo si kooban loo soo koobay oo xiiso kuu hayn doona min bilow ilaa dhamaad.
Sheekooyinkani waa kuwo aad u fiican dadka waaweyn iyo carruurtaba. Marka aad kordhiso qadarintaada aayadaha ay matalaan, waxay kaa caawin doonaan inaad fahamto oo aad garato xigmadda iyo naxariista ka dambeysa fariimaha Alle u diray aadanaha sida ku cad Qur'aanka Kariimka ah.
Hoos waxaa ku qoran soo koobid kooban oo ku saabsan sheekooyinkan xigmadda leh iyo kuwa dhiirrigelinta leh iyo casharrada ay ka hadlayaan.
1. Sheekadii Haabiil iyo Qabiil (Haabiil iyo Qaabiil)
Kani waa sheekada Haabiil iyo Qabiil, wiilashii nebi Aadan (alaihis salaam), sida ku xusan Suuradda Al-Ma'idah (5:27-31). Waa sheekada dambigii ugu horreeyay ee dhulka ka dhaca, dilkii ugu horreeyay, oo uu keenay xaasidnimadii Qabil ee walaalkiis iyo diidmadiisii uu ku aqbalay doonista Eebbe . Waxay ahayd danaystenimada Qabiil, oo ah asalka xumaanta oo dhan, taasoo keentay inuu dilo walaalkiis.
Tan waxaan ka baranaynaa laba shay: in ujeeddooyinka xun ee qofku ay ka indho tirayaan wanaagga dadka kale iyo in, sida Haabiil, kuwa ilaaliya wanaaggooda ay tahay inay ku xoogaystaan iimaankooda oo ay ka fogaadaan xumaanta oo ay ka fogaadaan xumaanta oo ay ku celiyaan xumaan. Waxaan sidoo kale baranaynaa in Alle uu noo soo diro farriimo iyo casharro noocyo badan leh, xitaa iyada oo loo marayo falalka makhluuqa yar sida shimbirta.
2. Sheekadii Xaaruut iyo Maaruud
Sheekada Harut iyo Marut , sida ku xusan Suuradda Al-Baqarah (2:102,103) waxay si cad u muujinaysaa dhaqanka sixirka madow oo ah farsamo qadiimi ah oo ay isticmaalaan Shaydaanka iyo la-hawlgalayaashiisa, Shaydaanka. Markii Shaydaanku isku dayay inuu faafiyo xumaanta isagoo awoodaha nebi Sulaymaan (alaihis salaam) ku tilmaamay sixir, Alle (Subhanahu Wa Ta'ala) wuxuu go'aansaday inuu caddeeyo farqiga u dhexeeya sixirka iyo mucjisooyinka uu Alle siiyay nebiyada. Sidaa darteed wuxuu dhulka u diray labada malaa'ig ee Harut iyo Marut si ay dadka uga digaan in barashada iyo ku dhaqanka sixirka madow ay calaamad u tahay gaalnimada Alle iyo in sixirku xitaa uusan waxtar yeelan karin ilaa Alle u ogolaado.
3. Sheekadii dadka magaalada deggan
Sheekada Magaalada Carada Alle ku soo kordhisay, sida ku xusan Suurada Yassin (36:13-29), waa sheekada Xabiib, ninka kaliya ee geesinimada iyo iimaanka leh si uu u taageero Rasuullada Alle, kuwaas oo u yimid inay dadka ka dhaadhiciyaan Jidka Toosan ee Alle. Laakiin dadku ma diidin oo keliya Rasuullada Alle laakiin waxay si arxan darro ah u dileen Xabiib isagoo isku dayaya inuu si cad u arko oo uu aqbalo Iimaanka Runta ah. Kahor inta uusan Xabiib dhiman, Alle wuxuu siiyay aragti ku saabsan meeshii uu (SWT) ugu talagalay Jannada, Xabiibna aad buu u jeclaa in dadkiisu ay arkaan sharafta la siiyay. Wixii dhibaatooyin ah ee adduunku ay ku milmaan waxba ma jiraan marka aan aragno Quruxda Hoyga joogtada ah.
4. Sheekadii qaalinta
Sheekada Qaanta, sida ku cad Suuradda Al-Baqarah (2:67-73), waxay iftiiminaysaa sida Alle wax walba yaqaan u soo bandhigi karo dambiyada dambiilayaasha ugu caqliga badan, kuwaas oo u maleynaya inay dadka khiyaanayn karaan. Waxay sidoo kale muujinaysaa sida dadku u abuuraan dhibaatooyin naftooda iyagoo aan isla markiiba ku kalsoonayn oo raacayn tilmaamaha Alle Weyne . Inta badan ee qofku su'aal geliyo tilmaamaha Alle, isagoo doorbidaya garaadkiisa oo uu shakiga u tanaasulo, ayaa sii badanaya dhibaatooyinka uu isku soo ururiyo. Sheekadu waxay sidoo kale tusaale u tahay sida Alle (SWT) uu u leeyahay awoodda uu ku soo nooleeyo kuwa dhintay.
5. Sheekadii Muuse iyo Al-Khidr
Sheekada Muuse (alaihis salaam) iyo Al-Khidr (alaihis salaam), sida ku xusan Suuradda Al-Kahf (18:60-82), waxay na baraysaa in xitaa nebiyada Alle ee wax walba yaqaan ay leeyihiin oo keliya aqoonta uu Alle siiyo. Maskaxda su'aasha qabta ee aadanaha, marka aan la xakamayn, waxay ku adag tahay inay samir yeeshaan oo ay si aamusnaan ah u aqbalaan waxa aysan fahmi karin, taasoo beddelkeeda ku qasbeysa inay wax ka weydiiyaan. Sidaa darteed, annaga oo ah addoommadiisa is-hoosaysiiya, waa inaan raacnaa Qorshaha Rabbaaniga ah dulqaad iyo addeecid , annagoo xasuusanayna in Aqoonta iyo Xigmadda Alle ay aad uga badan tahay tan annaga.
6. Sheekadii Qaaruun
Sheekada Qaruun (Koora) iyo maalkiisa, sida ku xusan Suuradda Al-Qasas (28:76-83), waa mid indhaha u furaysa kuwa naftooda ku khiyaaneeya awoodda iyo qiimaha hodantinimada adduunyada. Qaruun wuxuu aad ugu faanay naftiisa iyo maalkiisa, isagoo aaminsan inay tahay natiijada aqoontiisa oo uu hilmaamay in Isha dhabta ah ee wanaagga oo dhan ay tahay Allah . Intaa waxaa dheer, bixinta hodantinimadu daruuri maaha calaamad muujinaysa Naxariista badan ee Alle laakiin waxay u badan tahay inay tahay imtixaan. Ugu dambeyntii, Qaruun wuxuu hubiyay burburkiisa isagoo aaminsan inuu mudan yahay waxa uu helay iyo khiyaanadiisa ah in hantida adduunyada iyo awoodda ay yihiin waxa kaliya ee muhiimka ah.
7. Sheekadii Bilqiis (Boqoradda Saba).
Sheekada Bilqis, sida ku xusan Suuradda An-Naml (27:20-44), waa tusaale muujinaya daacadnimo joogto ah oo loo hayo Alle iyo mahadnaq dhammaystiran oo loo hayo Naxariistiisa. Alle weyne xikmad badan wuxuu siiyay Sulaymaan (alaihis salam) hadiyad uu kula hadlo xayawaanka iyo shimbiraha. Sulaymaan (alaihis salam), oo ka mid ah laba boqor oo keliya oo rumaysnaa oo xukumayay dhulka oo dhan, had iyo jeer wuxuu qiri jiray Naxariista Alle , isagoo ku ammaanaya (SWT) Nimcooyinkiisa iyo fulinta rabitaankiisa si uu u tijaabiyo mahadnaqiisa, fahamkiisa, iyo daacadnimadiisa. Markay aragtay tusaalaha Sulaymaan (alaihis salam) oo ay ogaatay xaddidaadda aqoonteeda, Bilquis sidoo kale waxay isu dhiibtay Alle weyne xikmad badan oo xigmad badan, iyadoo ku qanacday inuu yahay Rabbiga Caalamka.
8. Sheekadii Saba'.
Sheekada Saba', sida ku xusan Suuradda Saba ' (34:15-19), waa sheekada sida dadku ugu martiqaadeen halaag iyo burbur naftooda ah, markii ay ka heleen Ilaahay barwaaqadiisa, ay diideen Nimcooyinkiisa. Magaca Saba' wuxuu khuseeyaa qabiilooyinkii degganaa Yemen iyo Suuriya wakhtigaas, kuwaas oo Eebe u soo diray nebiyo badan. Intii ay ahaayeen kuwo wanaagsan oo raacay Jidka Toosan , waxay ku raaxaysan jireen farxad iyo raaxo. Laakiin markii ay hanuunka ku beddeleen habaabin oo ay caabudeen qorraxda halkii ay ka caabudi lahaayeen Ilaahay Weyn, Ilaahay wuxuu daad ka sii daayay biyo-xidheenkii ay iyagu dhiseen iyagoo adeegsanaya hal-abuur weyn. Sidaas darteed kuwii baxsaday oo badbaaday waxay ku kala firdheen adduunka oo dhan.
9. Qisadii Cuzayr
Sheekada Cuzayr, sida ku xusan Suuradda Al-Baqarah (2:259), waa sheekada nin aad u cibaado badan oo la odhan jiray Cuzayr. Maalin maalmaha ka mid ah, markii uu arkay magaalo gebi ahaanba burburtay, Cuzayr wuxuu la yaabay sida Alle dib ugu soo noolayn karo. Markaa Alle wuxuu Cuzayr ku riday hurdo qoto dheer ka dibna wuxuu soo nooleeyay boqol sano ka dib sidii uu ahaa wakhtigii uu hurday. Waxay ahayd muujinta Alle in wax walba ay u suurtoobaan isaga (SWT), xitaa kuwa ka baxsan fahamka aadanaha.
10. Sheekadii Dhul-Qarnayn
Sheekada Dhul-Qarnain Boqorkii Caddaaladda ahaa, sida ku xusan Suuradda Al-Kahf (18:83-98), waxay ku saabsan tahay mid ka mid ah laba mu'min oo Eebe Ilaaha Qaadirka ah siiyay awoodda uu ku xukumo dhulka oo dhan . Haddana, sida Sulaymaan (alaihis salaam), Dhul-Qarnain uma oggolaanin awooddiisa iyo awooddiisa inay ku faanaan. Dhul-Qarnain wuxuu ahaa kii dhisay derbi bir iyo naxaas ah oo u dhexeeyay Turkiga iyo Yajuuj iyo Majuuj, kuwaas oo dhibayay.
Sheekadani waxa kale oo ay caddaynaysaa in ay jireen laba Dhul-Qarnain, ka labaadna waa Alexander the great, kuwaas oo muddo dheer ka dambeeyey Dhul-qarnainkii ugu horreeyey. Midka ugu horreeya wuxuu ahaa boqor caadil ah oo cibaado badan, cibaadaysana Eebbe kor ahaaye. Midka labaadna wuxuu ahaa mushrikiin, muddada u dhaxaysayna waxay ahayd in ka badan laba kun oo sano.
11. Sheekadii Yajuuj iyo Maajuuj
Sheekada Yajuuj iyo Maajuuj, sida ku xusan Suuradaha Al-Kahf (18:94-98) iyo Anbiya' (21:96), waxay ka sheekaynaysaa Yajuuj iyo Maajuuj , kuwaas oo ka mid ahaa carruurtii Aadan (alaihis salaam) oo ku dhaqma xumaanta dhulka, iyagoo weeraray dadkii halkaas ku noolaa. Sidaas darteed dadku waxay raadsadeen caawimaad Dhul-Qarnain, kaasoo u dhisay xayndaab si ay uga ilaaliyaan Yajuuj iyo Maajuuj. Dhul-Qarnain is-hoosaysiin awgeed, ma uusan qaadan ammaanta uu ku guuleystay laakiin si sax ah ayuu ugu tiiriyay Naxariista Eebe.
Sheekadu waxay sheegaysaa in Yajuuj iyo Majuuj ay burburin doonaan darbiga uu dhisay Dhul-Qarnain saacadda uu Alle u cayimay , marka ay soo baxaan si ay u weeraraan aadanaha maalmaha ugu dambeeya. Laakiin furitaankan albaabada sharka iyo qalalaasaha iyo soo noqoshada Yajuuj iyo Majuuj saacadda ugu dambeysa waxay dhici kartaa oo keliya marka Eebe idmo.
12. Sheekadii Qoomkii Godka
Sheekada Dadka Godka, sida ku xusan Suuradda Al-Kahf (18:9-26), waxay na tusinaysaa sida Eebe u ilaaliyay Mu'miniinta dhabta ah, kuwa keliya ee caabudi jiray isaga (SWT), Ilaaha Qaadirka ah, dhul ay dad jaahiliin ah ku nool yihiin. Cibaadadooda awgeed, Ilaahay wuxuu ku riday inay god ku seexdaan 309 sano oo dayax ah (300 oo sano), markii ay soo tooseenna waxay dareemeen sidii inay hal maalin oo keliya seexdeen.
Qisadani waxay ina baraysaa Xaqa Qiyaame. Dhallinyaradu hadday seexdeen saddex boqol oo sano oo cadceed ah, lana soo toosay iyagoo aan isbeddelin, Eebbe SWT wakhtigaas ku hayay xaaladdan ayaa awood u leh inuu soo nooleeyo oo soo celiyo kuwii dhintay, xataa markuu jidhkoodu ciid noqday.
13. Qisadii Mu’minka iyo Gaalka
Sheekada Mu'minka iyo Gaalka, sida ku xusan Suuradda Al-Kahf (18:32-44), waa sheekada ku saabsan khaladka ay dadku si isdaba joog ah u sameeyaan iyagoo u qaadanaya deeqsinimada Eebbe iyo hantida uu (SWT) siiyo. Sidaas oo kale ayay ahayd kiiska gaalka, kaasoo, isagoo ku faanaya nasiibkiisa wanaagsan, iska indho tiray xasuusinta rumaystaha si uu Eebbe ugu mahadceliyo . Gaalku wuxuu ka qoomameeyay qaladkiisii markii uu dhaqan galay qaraarka Eebbe , isagoo ka qaaday ninkii aan mahadnaqin wax kasta oo uu haystay. Laakiin markaas aad bay u daahday.
14. Sheekadii Ehelkii Jannada
Sheekada Dadka Beerta, sida ku cad Suuradda Al-Qalam (68:17-33), waxay ina baraysaa marka hadiyadaha Eebe aan loo isticmaalin sida uu (SWT), oo ah kan ugu deeqsisan, uu ina farayo inaan isticmaalno, isagoo qayb ka mid ah waxa aan helno la wadaagaya kuwa baahan, markaas ayuu (SWT) naga qaadi karaa hadiyadahaas. Is-jeclaysi iyo hungurigu waxay keenaan khasaare, halka deeqsinimada iyo naxariistu ay soo dhaweeyaan barakooyinka iyo barwaaqada Eebe.
15. Sheekadii sabtida
Sheekada Ku Saabsan Jebinta Sabtida, oo ku jirta Suuradda Al-Acraaf (7:163-166), Al-Baqarah (2:65,66), iyo An-Nisa' (4:47), waxay ina tusaysaa in addeecidda Amarka Eebe wax walba aysan meel uga bannaanayn doorasho shaqsiyeed. Kuwa hindisa siyaabo qalloocan oo ay ku hareeraysan karaan Amarka Eebe waxay isku khiyaaneeyaan inay caqli badan yihiin, laakiin ma khiyaaneeyaan cidna marka laga reebo naftooda. Sheekadani waxay sidoo kale ina baraysaa in sharka aan la iska indha tirin oo aan loo dulqaadan karin iyo in kuwa iimaanka dhabta ah ku leh Eebe ay ka hadlaan xumaanta nooc kasta oo ay tahay.
16. Sheekadii Luqmaan
Sheekada Luqmaan ee ku jirta Suuradda Luqmaan (31:12-19) waxay ka kooban tahay xikmadda Luqmaan ee xigmadda leh, oo wanaaggiisa, anshaxiisa, iyo xikmaddiisu ay ka soo saareen addoonsiga si uu u noqdo mid ka mid ah ragga ugu ixtiraamka badan waqtigiisa. Waa cashar weyn oo ku saabsan abaal-marinta cibaado qoto dheer iyo xikmad. Waxa kale oo muhiim ah in xeerkii ugu horreeyay ee Luqmaan uu wiilkiisa baray uu ahaa cibaadada saafiga ah ee Alle Keli ah.
17. Sheekadii Qoomkii Godadka
Sheekada Dadka Godka ee ku jirta Suuradda Al-Buruj (85:1-10) waa sheeko ku saabsan sida geesinimada iyo iimaanka saafiga ah ee hal wiil uu si tartiib tartiib ah dadka ugu soo jiitay inay rumaystaan Allah. Tani waxay ka bilaabatay bogsiinta nin madax ah oo indho la', oo diinta uu qaatay ay keentay caro boqorka, kaasoo doonayay inuu noqdo shayga kaliya ee lagu ixtiraamo dadkiisa. Boqorku wuxuu amray wiilka iyo kuwa kale inay la kulmaan tijaabooyin jirdil ah xitaa wuxuu dilay dhowr qof, laakiin ma uusan dili karin wiilka ilaa uu sameeyo sidii uu wiilku u baahnaa oo uu Alle baryay ka hor inta uusan ku ridin fallaar. Waxaa la yaab leh, dhacdadaas keliya ayaa dadkii oo dhan u rogtay . Boqorku isagoo cadhaysan ayuu amray inay ku boodaan god dab ah si loo gubo, ugu dambayntiina midna ma diidin, sababtoo ah waxay ogaayeen in Naarta dhabta ahi aysan ahayn tan godka ku jirta laakiin ay tahay tan loo qoondeeyay kuwa qoday.
18. Sheekadii Baarsiisa Caabudadkii (Renegade)
Sheekada Barsisa oo ah Caabuddii (Khilaaf) ee ku jirta Suuradda Al-Xashr (59:16,17) waa sheeko ku saabsan wadaad ku dhacay khiyaanooyinka Shaydaanka, oo ah khaa'inul waddan, kaasoo khiyaanadiisa fuliya ka dibna iska xoreeya kuwa ku dhiiraga jirrabaadda. Xitaa kuwa ugu cibaadada badan ma qaadan karaan iimaankooda si fudud oo waxay isu oggolaan karaan inay dareemaan ammaan ka ah qorshayaasha Shaydaanka oo ay ka gaabiyaan feejignaantooda. Si daacadnimo leh oo ay u caabudaan Alle, waa inay si joogto ah u raadsadaan Ilaalintiisa oo ay ka fogaadaan dembiga . Marka qofku ku dhaco gacanta Shaydaanka, way u fududahay Shaydaanku inuu si isdaba joog ah u dabo galo, isagoo ka qaadaya hal dembi mid kale. In la aamino hoggaaminta Shaydaanka waa qalad weyn, maadaama uu ugu dambeyntii ka tago dembiilaha, waayo inkastoo uu ballanqaaday inuu badbaadin doono, ugu dambeyntii wuxuu u daayaa halaaggiisa.
19. Sheekadii Milkiilayaasha Maroodiga
Sheekada Mulkiilayaasha Maroodiga, sida ku xusan Suuradda Al-Fil (105:1-5), waxay muujinaysaa awoodda Alle ee difaacaya meesha quduuska ah iyo mu'miniinta dhabta ah ee ahaa daryeelayaasheeda. Isagoo isla weyn, taliyaha Abraha wuxuu aaminsanaa in aan waxba laga adkaan karin ciidankiisa weyn, sidaas darteed wuxuu u dhaqaaqay dhanka Makka isagoo ujeedkiisu yahay inuu burburiyo Kacbada oo uu ku qasbo qabiilooyinka inay caabudaan kaniisadda uu dhisay. Laakiin inta u dhaxaysa iimaanka buuxa ee Cabdul Mudhalib ee awoodda Alle ee Qaadirka ah, diidmada Maxamuud maroodiga inuu u dhaqaaqo Makka, iyo burburka degdegga ah ee Alle ee uu ku sameeyay ciidanka Abraha, sheekadu waxay cashar weyn u tahay dhammaan kuwa ku khiyaanay kibirkooda awooddooda.
Faallooyin
Waxaa jira dib u eegista lahayn weli.