Muhiimadda Qudus iyo Xaramka Al-Shareef u leeyihiin Islaamka
Muslimiinta, Qudus waxay hoy u tahay mid ka mid ah Masaajidada ugu barakeysan , Masjidka Al-Aqsa waxayna u taagan tahay meel muhiimad diimeed ugu weyn leh. Baaqa Muslimiinta ee ah inay xukumaan Qudus kuma saleysna gumeysi, qarannimo ama ujeeddooyin maaddi ah. Jacaylka hadhuudh kasta oo ku yaal Magaalada Barakeysan waa mid u gaar ah Muslimiinta. Muslimiintu waxay ixtiraamaan dhammaan Nebiyada ay ixtiraamaan Yuhuudda iyo Masiixiyadda , meelaha ay xurmada leeyihiinna sidoo kale waa udub-dhexaadka dhaqanka Islaamka.

In la soo xigto aayado Qur'aan ah iyo odhaahyo Nabi Muxamed (Sallallaahu Caleyhi Wasallam) ah oo ku saabsan Qudus waxay tilmaamaysaa muhiimadda Masjidka Al Aqsa sidaas darteedna Qudus ay quluubta Muslimiinta u leedahay.
Socdaalkii Habeenkii Nebi Muxamed (Israa wal Me'raaj)
1. Safarkii mucjisada ahaa ee Nebi Muxamed (Sallallaahu Caleyhi Wasallam) uu ka soo galay Makka ilaa Masjidul Aqsa (al Israa'iil) iyo kor u qaadistiisii samada (al Ma'araj) waxay Qudus ku xirtay quluubta iyo maskaxda Muslimiinta. Qur'aanka Kariimka ah wuxuu leeyahay:
Mahad waxaa iska leh Ilaahay oo Addoonkiisa u kaxeeyay safar habeennimo ah Masjidka Xaramka (Makkah) una aaday Al-Aqsa (Qudus) oo aan ku barakeynay barxaddiisa (Al-Israa 17:1).
Socdaalkii Nebi Muxamed ee jannada
Rabbigii awoodda lahaa wuxuu awooddiisa ku lahaa inuu Nebi Muxamed ka soo qaado Makkah ilaa samada. Si kastaba ha ahaatee, si Muslimiinta loogu muujiyo muhiimadda Qudus, Nebi Muxamed (Sallallaahu Caleyhi Wasallam) ayaa markii ugu horreysay loo qaaday Masjidka Al Aqsa ee Qudus.
Nebi Muxamed Ducada Hoggaaminaya ee Nebiyada oo dhan
Markii Nabi Muxamed (Sallallaahu Calayhi Wasallam) uu gaaray Al Aqsa (Xaraamka), wuxuu tujiyey salaado jamaaco ah oo ay ka soo qayb galeen dhammaan Nabiyadii hore ee Sallallaahu Calayhi Wasallam. Sidaa darteed Masjidka Al Aqsa waa mid gaar ah maadaama uu yahay meesha kaliya ee dhulka ku taal oo ay Nabiyadii oo dhan ku tukadeen salaad jamaaco ah.
Hijrada Nabi Ibraahiim Ee Dhulka Kancaan
2. Nabi Ibraahim (Ibraahiim) Calayhis salaam oo udub dhexaad u ah saddexda diimoodba, wuxuu u haajiray dhulka reer Kancaan qiyaastii 1805 BC. Qur'aanku wuxuu leeyahay:
Waxaan nidhi, Naar! Ibraahiim u naxariiso oo nabad qabo. Markaasay Dhagreen isaga, waxaana ka yeellay kuwa Khasaaray. Waxaana Korinay Isaga iyo Nabi Luud (Adeerkiis) Dhulkii aan u Barakaynay Caalamka (Al-Anbiyaa 1:69-71).
Muqadas ay Qudus ku leedahay Islaamka
3 . Xurmada Qudus meelo badan ayaa lagu xoojiyay Quraanka Kariimka. Rasuulkii Alle Muxammad (Sallallaahu calayhi wasallam) iyo sidoo kale Nabi Muuse (Calayhi Salaam) ayaa ku tilmaamay. Qur’aanka kariimka ah waxa laga soo wariyey Nebi Muuse (Calayhi Salaam) oo u sheegay qoomkiisii (Caruurtii Israa’iil) :
Dadkaygiiyow, gala dhulka barakaysan… ( Al-Maida 5:21)
Waxa kale oo uu Qur’aanka kariimku yidhi:
(Nabi) Suleymaanna waxaa u sugnaaday Dabaysha daran. 21:81 isagoo amarkiisa ku amraya dhulkii aan barakaynay.
Qudbadii Nebi Muxamed ee Quddus
4 . Masjid al-Aqsa iyo sidaas darteed muhiimadda Qudus waxaa sii xoojiyay odhaahdii Nebi Muxammad (Sallallaahu calayhi wasallam):
(a) Marka loo eego caqiidada Islaamka waxaa jira saddex meelood oo kaliya oo ay tahay in loo galo safar ujeedo ah Salaadda. Abuu Hureyra [rc] waxaa laga soo wariyey inuu yiri Rasuulku (Sallallaahu calayhi wasallam) wuxuu yiri;
si ula kac ah ayaan safar ugu baxay saddex masaajid oo keliya: masaajidkan aan anigu leeyahay (Madiina), Masaajidka Xurmada leh (Makkah) iyo Masjidka Aqsa (Masiixa) (Bukhaari iyo Muslim )
Masjidka Al-Aqsa, oo ah goobta saddexaad ee ugu barakeysan Islaamka Muslimiinta, oo leh geed saytuun ah oo gadaasha ku yaal Yeruusaalem, Israa'iil
(b) Fadliga ay leedahay in lagu tukado Masjidul Aqsa waa la sarraysiiyay:
Abuu Dardaa [rc] waxaa laga soo xigtay inuu yiri Nebigu Muxammad (Sallallaahu calayhi wasallam) wuxuu yiri;
Salaadda Masjidka Xaramka (Makkah) waxay ka qiimo badan tahay 100,000 oo salaadood , salaadda masjidkayga (Madiina) waxay ka qiimo badan tahay 1,000 salaadood, salaadda Qudusna waxay ka qiimo badan tahay 500 oo salaadood masaajid kasta oo kale. (Bukhaari)
(c) Masjidka al-Aqsa waa guriga labaad ee lagu tukado dhulka: Abuu Dhar [ra] waxa laga soo xigtay inuu yidhi:
Waxaan weydiiyey Nabi Muxamed (scw) oo ahaa masjidkii ugu horeeyey ee dhulka? "Masaajidka xurmaysan (Makkah)" ayuu yidhi. Ka dibna tee, ayaan weydiiyey? 'Masjid al Aqsa,' ayuu yidhi. Waxaan sii weydiiyey, waa imisa wakhtiga u dhexeeyay labadooda? "Afartan sano," ayuu Nebigu (Calayhi Salaam) ku jawaabay. (Muslim)
Qudus waxay ahayd Qibladii ugu horaysay ee Muslimiinta
5. Masjidka Al-Aqsa wuxuu ahaa Qibladii ugu horreysay (jihada ay Muslimiintu u jeedaan marka ay Salaadda tukanayaan): Muhiimadda dhexe, taariikhiga iyo dhaqanka ee Masjidka Al-Aqsa waxaa sii xoojiyay xaqiiqda ah in Muslimiintu ay u jeesan jireen dhanka Qudus marka ay tukanayaan. Tan waxaa la samayn jiray ilaa 16 ilaa 17 bilood ka dib hijrada, markaas oo Alle xikmaddiisa ku amray Muslimiinta inay u jeestaan Makka. Muhiimadda Masjidka Al-Aqsa way sii jirtay dhammaan cibaadada loo jeediyo Masjidka Al-Aqsa way fiicnayd oo ansax ahayd.

Masjid al aqsa ee magaalada Jerusalem, israel.
Qudus waa meesha ay ku nastaan Nabiyadii Islaamka
6. Meesha lagu nasto Nabiyadii [Calayhis salaam] iyo asxaabtii Nabiga [RC]: Dhulka Falastiin waxaa ku jira qaar ka mid ah nafaha ugu sharafta badan ee dhulku arkay. Qabuuraha Nabiyadii badan waxay ku yaalliin Falastiin , oo ay ku jiraan Ibraahim Calayhis salaam, Yacquub Calayhis salaam, Isxaaq [Calayhis salaam], sida ay qabaan qaar ka mid ah dadka wax ka qora diintana waxaa ku aasan Falastiin in ka badan 100 Nabi.
Falastiin waxa ay sidoo kale leedahay meydka qaar ka mid ah saxaabadii ugu dhawaa Nabiga iyo sidaas oo kale jiilkii ugu horeeyay ee Muslimiinta. Kuwaas waxaa ku jira qabuuraha Ubada ibn al Saamit, Shaddad ibn Aws ibn Thabit al Ansari iyo Tamim al Dari [ra].
Ka Bilaabida Xajka ama Cumrada Masjidka Al-Aqsa
7. Fadliga Xajka ama Cumrada laga sameeyo Masjid Al Aqsa:
Ummu Salamah (rc) waxa ay sheegtay in ay maqashay Nabiga (Calayhi Salaam) oo leh, 'Qofkii Cumradiisa ama Xajka ka bilaabo Masjidul Aqsaa waa loo dhaafayaa wixii hore iyo kuwa soo socdaba'. Nooc kale, waxaa laga soo wariyey inuu yiri Jannada ayaa u noqon doonta ajarkiisa. (Targheeb)
Safarkii Khaliif Cumar ee Qudus
8. Xorriyadda Magaalada Barakaysan.
Dagaalkii Yarmuuk ka dib, ciidamadii Muslimiinta ee uu hoggaaminayay Abu Ubaydahr ayaa hareereeyay Qudus. Dadkii deganaa waxay ogolaadeen inay is dhiibaan iyagoo shuruud ka dhigay in Khaliifka, Cumar ibnu Khaddaab (rc) uu shaqsi ahaan yimaado. Cumar [rc] wuxuu u safray Falastiin wuxuuna si rasmi ah u helay furayaasha magaalada 637 AD. Markii uu yimid, wuxuu heshiis nabadeed oo caan ah la galay dadka Magaalada Barakaysan. Tani waxay albaabada u furtay Yuhuudda, kuwaas oo loo diiday inay galaan kumanaan sano, markii ugu horreysayna Qudus oo ay Muslimiintu xukumayeen waxay noqotay MAGAALADA FURAN ee dhammaan saddexda diimood.
Intii ay Muslimiinta xukumayeen Yeruusaalem in ka badan kun iyo laba boqol oo sano , xubnaha Yuhuudda, Masiixiyadda iyo Islaamku waxay ku barwaaqoobeen Yeruusaalem. Xukunka Muslimiintu wuxuu awood u siiyay magaaladu inay u dhaqanto magaca saxda ah ee 'Magaalada Quduuska ah' maadaama ay ku koobnayd dhammaan mu'miniinta hal Ilaah inay shaqadooda ku qabsadaan iyada oo aan wax caqabad ah la kulmin.
Qudus oo loogu talagalay Muslimiinta, Masiixiyiinta, iyo Yuhuudda
Waxaa daabacay: Asxaabta Al-Aqsa ( Xarunta Casuumada Islaamka )
Maqaallo Islaami ah oo la xidhiidha
- Abuuridda Cirka iyo Dhulka ee Quraanka
- Suurada Al-Baqarah Aayadaha
- Khaliif Cuthmaan iyo Banu Umayyah
- Sidee Shiicadu u xoogaysatay?
- Dhammaad











AAD AYAAD U MAHADSANTAHAY. QORAALOOYIN AAD U FIICAN OO AAD U FIICAN. ALLAHA SWT HA BARAKEEYO DHAMAANTIIN IYO MUSLIMIIN WALBA.
–RAHAMAAN NOOR MAXAMED.
India
Aad iyo aad u cilmi badan oo xog-ogaalnimo leh, waa waxa laga filayo dhammaan culimada islaamka ee dunida ku nool.Ilaahay subxaanahu wa tacaalaa ha kuu waasiciyo soohdimaha aqoontaada Islaamka.
good article masjid al aqsa information aad baad u mahadsantahay.