लोकांशी वागण्याचे इस्लामिक शिष्टाचार

इस्लामी शिकवणींमध्ये आपण आपल्या दैनंदिन जीवनात लोकांशी कसे वागतो यावर खूप भर दिला जातो. पैगंबर (सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम) यांनी आपला संदेश या शब्दात सारांशित केला आहे की : “उत्तम शिष्टाचार परिपूर्ण करण्यासाठी मला पाठवले आहे.” म्हणून, एक मुस्लिम म्हणून, आपल्यापैकी प्रत्येकजण आपल्या वर्तुळातील लोकांशी कसे वागतो याबद्दल जागरूक असले पाहिजे. आपले चांगले वागणे केवळ हे सुनिश्चित करणार नाही की आपण इतरांच्या हक्कांचे उल्लंघन करत नाही, तर ते आपल्याला इतरांकडून स्वीकारले जाण्यास, प्रेम मिळण्यास आणि कौतुक मिळण्यासही मदत करू शकते. लुकमान एकदा आपल्या मुलाला म्हणाले, “हे माझ्या मुला: तुझे बोलणे चांगले असू दे आणि तुझा चेहरा हसरा असू दे; जे लोकांना अन्न देतात त्यांच्यापेक्षा तू लोकांमध्ये अधिक प्रिय होशील.” – (इब्न कथिर यांच्या कथांमध्ये उल्लेख.)

अनुभवावरून असे दिसून येते की, जेव्हा आपण आपले काम आणि नातेसंबंध चांगल्या प्रकारे सांभाळू शकतो, तेव्हा जीवन सुखकर होते . कुराणातील ज्ञान आणि पैगंबर मुहम्मद (स.) यांच्या लोकांसोबतच्या वागणुकीचे उदाहरण आपल्याला आपले नातेसंबंध योग्य मार्गावर ठेवण्यास मदत करेल. हा लेख इस्लामच्या काही आवश्यक तत्त्वांवर प्रकाश टाकतो , जी आपल्याला या बाबतीत मार्गदर्शन करतात.

---

---

---

गर्व आणि अहंकार दाखवत नाही

आपल्याकडे असलेल्या संपत्ती आणि जीवनातील चांगल्या गोष्टींच्या मोहात पडणे खूप सोपे आहे. आपल्या कर्तृत्वाचे श्रेय स्वतःला देणे आणि त्याचा अभिमान बाळगणे खूप सोपे आणि सामान्य आहे, आणि मग साहजिकच, जे लोक आपल्यासारखे प्रयत्न करू शकले नाहीत किंवा आपण मिळवलेल्या स्थानापर्यंत पोहोचू शकले नाहीत, त्यांना तुच्छ लेखणेही सोपे आहे. हे सर्व घडण्यामागे आपला स्वतःचा अहंकार आणि आपली कमजोरी ओळखणारा सदैव संधीसाधू सैतान कारणीभूत असतो . आणि म्हणूनच, जो आपल्या कल्याणाची सर्वात जास्त काळजी घेतो, त्या परम दयाळू अल्लाहने , आपल्याला गर्व आणि अहंकाराच्या सापळ्यात अडकण्यापासून सावध केले आहे.

नियमितपणे अधिक मौल्यवान इस्लामिक सामग्री मिळविण्यासाठी, कृपया येथे आमच्या वृत्तपत्राची सदस्यता घ्या

कुराणात म्हटले आहे (अरबी अर्थाचे स्पष्टीकरण):

आणि गर्वाने माणसांपासून तोंड फिरवू नका, तसेच पृथ्वीवर उद्धटपणे वावरू नका. निश्चय, अल्लाहला कोणताही गर्विष्ठ बढाईखोर आवडत नाही. ( सूरह लुकमान :१८)

गर्व आणि अहंकार टाळण्याचा मार्ग म्हणजे, शक्य तितके अल्लाहचे स्मरण करणे, जेणेकरून आपल्या वाट्याला येणाऱ्या कोणत्याही चांगल्या गोष्टीबद्दल तात्काळ त्याचे आभार मानण्याची सवय लागेल. अल्लाहप्रती कृतज्ञता आपल्यामध्ये नम्रता निर्माण करते आणि आपल्याला याची जाणीव करून देते की जीवनातील सर्व चांगल्या गोष्टींसाठी आपण पूर्णपणे जबाबदार नाही. जर त्याने त्या आपल्यासाठी ठरवल्या नसत्या, तर त्या आपल्याला मिळाल्या नसत्या, आणि जर त्याने त्या आपल्यापासून काढून घेण्याचे ठरवले, तर आपण त्या टिकवून ठेवू शकत नाही.

इतरांची थट्टा करण्यासाठी नाही

इतरांची थट्टा करण्यात किंवा त्यांची टिंगल करण्यात लोक आनंद घेताना आपण अनेकदा पाहतो. इतरांच्या कमकुवतपणाकडे लक्ष देऊन आणि त्यांच्याकडे हसून स्वतःला इतरांपेक्षा चांगले सिद्ध करण्यात अहंकार हवासा वाटतो का? पण अल्लाह आम्हाला सल्ला देतो:

हे श्रद्धावानांनो! एका गटाने दुसऱ्या गटाची थट्टा करू नये, कारण कदाचित दुसरा गट पहिल्या गटापेक्षा श्रेष्ठ असेल. तसेच, काही स्त्रियांनी इतर स्त्रियांची थट्टा करू नये, कारण कदाचित दुसऱ्या स्त्रिया पहिल्या स्त्रियांपेक्षा श्रेष्ठ असतील. ( सूरह हुजरात , ११)

अल्लाह आपल्याला सांगतो की आपले ज्ञान आपल्या मर्यादित आकलनशक्तीमुळे सीमित असते . आपल्याला कोणाच्याही खऱ्या योग्यतेची जाणीव नसल्यामुळे, जे कदाचित आपल्यापेक्षा श्रेष्ठ असतील त्यांच्यावर हसणे मूर्खपणाचे ठरणार नाही का? जेव्हा आपल्याला वाटते की इतर लोक उपहासास पात्र आहेत, तेव्हा आपण प्रत्यक्षात स्वतःलाच फसवतो, दुसऱ्या कोणालाही नाही, हे सत्य डोळे उघडून आपण या प्रवृत्तीला आळा घालू शकतो (अर्थात, आपल्या या मूर्खपणाच्या खेळात साथ देण्यासाठी काही अविचारी आणि असंवेदनशील लोक आपल्याला मिळू शकतील).

अनिष्ट पदव्या असलेल्या लोकांना संबोधित करू नका

विनोदबुद्धीबद्दल एक सामान्य गैरसमज म्हणजे इतरांना हसवण्याची तथाकथित 'क्षमता'. इतरांना टोपणनावे देणे हे त्यांच्यामध्ये लक्षात आलेल्या काही नकारात्मक वैशिष्ट्यांमुळे किंवा काही अपंगत्वामुळे त्यांना ग्रासलेले असू शकते हे करमणुकीचे एक क्रूर प्रकार आहे. जे लोक चेष्टा करतात, किंवा अगदी लहान किंवा दुबळे असतात, त्यांची चेष्टा करणे हे साहजिकच एक प्रकारची असभ्यता आहे ज्यांना निष्ठूर लोक करतात आणि मानवी भावनांबद्दल संवेदनशीलता नसलेल्या इतरांना आनंद होतो. अल्लाह आपल्याला अशा वर्तन आणि प्रथांविरूद्ध चेतावणी देतो. तो म्हणतो:

... स्वतःची निंदा करू नका, तसेच टोपणनावांनी एकमेकांचा अपमान करू नका. श्रद्धेनंतर दुष्टतेला वाईट म्हटले जाते. आणि जो कोणी पश्चात्ताप करत नाही, तो खरोखरच गुन्हेगार आहे. (सूरह हुजरत: ११) ( इस्लामिक शिष्टाचार आणि वागणुकीवरील पुस्तक मिळवण्यासाठी , येथे क्लिक करा )

'ताजसस' (हेरगिरी) पासून परावृत्त

इमाम अल-नवावी (रह.) म्हणाले की, विद्वानांनी ' तहस्सुस' ( tahassus ), ज्याचा अर्थ 'डोकावणे' आणि इतरांचे संभाषण ऐकणे, आणि ' तजस्सुस ' (tajassus), ज्याचा अर्थ 'गुप्तहेरगिरी करणे', इतरांचे दोष शोधणे आणि रहस्ये शोधणे, यांमध्ये फरक केला आहे. दोन्ही कृत्ये वाईट मानली जातात आणि त्यांच्यावर बंदी घालण्यात आली आहे. अल्लाह म्हणतो:

हे श्रद्धावानांनो! जास्त संशय घेणे टाळा; कारण काही संशय घेणे हे पाप आहे. आणि हेरगिरी करू नका, तसेच एकमेकांची निंदाही करू नका. तुमच्यापैकी कोणाला आपल्या मृत भावाचे मांस खायला आवडेल का? तुम्हाला त्याचा तिरस्कार वाटेल. आणि अल्लाहचे भय बाळगा . निःसंशय, अल्लाह क्षमा करणारा आणि पश्चात्ताप स्वीकारणारा, अत्यंत दयाळू आहे. (हुजरत ४९:१२)

स्वत:ला व्यस्त ठेवण्यासाठी अधिक चांगल्या कृतीची गरज नाही का, की आपण इतरांच्या जीवनात डोकावण्याचा आनंद घेतो?

इतर लोकांच्या स्थितीबद्दल माहिती शोधणे, त्यांची गुपिते शोधणे आणि उघड करणे याला सक्त मनाई आहे. (म्हणून, लपून किंवा झोपेचे ढोंग करून एखाद्याच्या कानावर पडणे म्हणजे इतरांची हेरगिरी करण्यासारखे आहे.) दोष उघड करण्याच्या किंवा इतरांचे रहस्य उलगडण्याच्या उद्देशाने केलेली हेरगिरी हे पाप आहे. हे हरम आहे जे अपत्य देखील ठरतो. अल्लाहने प्रत्येक दार बंद केले आहे जे दूषितपणाकडे नेणारे आहे आणि हेरगिरीला हराम बनवले आहे.

अबू हुरैरा (र.अ.) यांनी वर्णन केले की, पैगंबर (स.) म्हणाले: “संशयापासून सावध रहा, कारण संशय हा सर्वात वाईट खोटा वृत्तांत आहे; आणि इतरांचे दोष शोधू नका आणि हेरगिरी करू नका, आणि एकमेकांचा मत्सर करू नका, आणि एकमेकांना सोडून देऊ नका (संबंध तोडू नका), आणि एकमेकांचा द्वेष करू नका; आणि हे अल्लाहच्या उपासकांनो! भाऊ-भाऊ बना (जसा अल्लाहने तुम्हाला आदेश दिला आहे! ).” (बुखारी)

आपल्या संबंधांचा परिणाम नेहमीच सकारात्मक असावा. इतरांच्या संगतीत असताना अल्लाहची कृपा मिळवण्याचा हाच एकमेव मार्ग आहे. आपण जे चांगले आहे तेच बोलावे किंवा काहीही बोलणे टाळावे. इतरांना निंदा करण्यापासून थांबवण्याची नैतिक जाणीव आणि धैर्य आपल्यात असले पाहिजे , कारण जरी आपण त्यात सहभागी नसलो तरी, केवळ मूक श्रोते आणि सहभागी राहिल्याने आपण त्या पापाचे दोषी ठरतो. हे टाळण्याचा सर्वोत्तम मार्ग म्हणजे विषय बदलणे किंवा आपल्याला त्या प्रकरणाचे संपूर्ण सत्य माहीत नाही असे समजूतदारपणे सांगणे, जेणेकरून आपण कोणाशीही अन्याय करणार नाही.

लोकांशी मतभेद सोडवणे

अबू हुरैरा (आरए) च्या मते, अल्लाहचे मेसेंजर (p.b.uh) म्हणाले:

जन्नतचे दरवाजे सोमवारी आणि गुरुवारी उघडले जातील, आणि जो कोणी अल्लाहसोबत कोणालाही भागीदार मानत नाही, त्या प्रत्येक सेवकाला क्षमा केली जाईल, मात्र जो आपल्या भावावर राग धरून आहे, त्याला वगळून. [त्यांच्याविषयी] असे म्हटले जाईल: 'या दोघांमध्ये समेट होईपर्यंत त्यांना थांबवा; या दोघांमध्ये समेट होईपर्यंत त्यांना थांबवा . '

जोपर्यंत आपण आपल्या हृदयात कोणत्याही प्रकारचे वैर बाळगतो आणि एखाद्या मुस्लिम बांधवाबरोबरचा संघर्ष लांबवतो, तोपर्यंत आपण आपल्या श्रद्धेच्या दुर्बलतेचा पुरावा देत असतो. कारण अल्लाहवरील श्रद्धा ही अल्लाहच्या आज्ञापालनातून व्यक्त होते. आणि अल्लाहने कुराणाच्या आयतींमध्ये हे सांगितले आहे :

ईमानवाले एक बंधुत्वच आहेत. म्हणून आपल्या भावांमध्ये सलोखा घडवा आणि अल्लाहचे भय बाळगा , म्हणजे तुम्हालाही त्याची दया मिळेल. (सूरह हुजरत:१०)

म्हणून अल्लाहचे भय बाळगा आणि तुमच्यातील सर्व मतभेद मिटवा, आणि जर तुम्ही ईमानवाले असाल तर अल्लाह आणि त्याच्या पैगंबराची आज्ञा पाळा. (सूरह अनफाल:१)

आपली मते किंवा भावनांमध्ये कितीही मतभेद असले तरी, आपण ते बाजूला ठेवून एकमेकांशी चांगले संबंध ठेवावेत अशी अपेक्षा असते. अहंकाराला (' नफ्स'ला ) खऱ्या श्रद्धेवर कधीही वरचढ होऊ देऊ नये. आपल्या जीवनाचा संपूर्ण उद्देश स्वतःला परलोकासाठी तयार करणे हा आहे, आणि हे दीर्घकालीन ध्येय डोळ्यासमोर ठेवून आपल्याला क्षुद्रपणा आणि क्षुल्लक गोष्टींवर मात करायची आहे. आपला सततचा संघर्ष दोन खऱ्या शत्रूंशी असतो. एक म्हणजे सैतान, जो आपल्यासाठी जग आणि ऐहिकता अधिकाधिक आकर्षक बनवत राहतो . दुसरा म्हणजे आपला स्वतःचा अहंकार, जो आपल्या नजरेत आपले महत्त्व कोणत्याही विवेकी मापापेक्षा जास्त वाढवतो. याच गोष्टींमुळे संघर्ष आणि गैरसमज निर्माण होतात.

हात आणि जिभेवर नियंत्रण ठेवा

नकळत किंवा जाणूनबुजून निर्माण झालेले मतभेद आपण कसे सोडवायचे? सर्वोत्तम मार्ग म्हणजे आपल्या जीभ आणि हातांवर नियंत्रण ठेवणे जे कदाचित त्या भावना व्यक्त करण्यास उत्सुक असतील! बोलण्यात आणि कृतीत विवेकबुद्धी हे समंजस माणसाचे वैशिष्ट्य असते. आपण जाणीवपूर्वक संयमाचा सराव केला पाहिजे; आपल्या जिभेला मार्ग दाखवण्यासाठी स्वातंत्र्य देण्यापूर्वी आपण स्वतःशी बोलायला, आत्मपरीक्षण करायला शिकले पाहिजे. विशेषत: जेव्हा इतरांबद्दल बोलणे किंवा त्यांच्याबद्दल आपले मत व्यक्त करणे येते तेव्हा आपण कोणाचीही दिशाभूल करणार नाही याची काळजी घेणे आवश्यक आहे. अविचारीपणे बोलणे किंवा ऐकणे म्हणजे निंदा करणे होय ज्याबद्दल आम्हाला कडक ताकीद देण्यात आली आहे. अल्लाह म्हणतो:

आणि जे लोक नाहक श्रद्धावान स्त्री-पुरुषांचा अपमान करतात , त्यांच्यावर निंदा आणि स्पष्ट पापाचे ओझे असते. (अहजाब ३३:५८)

संशयाचा फायदा देणे - इतरांच्या कृतींना सकारात्मक हेतू देणे

जर आपण इतरांबद्दल चांगले विचार करण्याची सवय लावली, तर निंदा टाळण्यास मदत होईल. जेणेकरून, जेव्हा आपण त्यांच्याबद्दल काही नकारात्मक ऐकतो, तेव्हाही आपण त्यात वाहून न जाता, काय चुकले असेल हे पाहण्याचा प्रयत्न करू. इतरांच्या कृतींमागे सकारात्मक हेतू आहेत असे मानल्याने त्यांना अधिक चांगल्या प्रकारे समजून घेण्यास मदत होते. जेव्हा आपण इतरांचा न्याय करण्याचा प्रयत्न करतो, तेव्हा आपण स्वतःला हे देखील आठवण करून देऊया की कोणीही परिपूर्ण नाही. आपल्यातही आपल्या स्वतःच्या उणिवा असतात, ज्यांचा उल्लेख किंवा चर्चा झालेली आपल्याला आवडणार नाही. म्हणूनच, न्यायासाठी हे आवश्यक आहे की, जशी अपेक्षा आपण इतरांकडून करतो, तशीच वागणूक आपणही त्यांना द्यावी. शिवाय, जर आपण या पृथ्वीवर एखाद्या मुस्लिम बंधू/भगिनीच्या चुका लपवण्याची काळजी घेतली असेल, तर परम दयाळू अल्लाहने आपल्याला न्यायाच्या दिवशी आपल्या चुकांचे संरक्षण आणि पांघरूण देण्याचे आश्वासन दिले आहे.

इतरांबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करणे

केलेल्या उपकारांबद्दल आणि मदतीबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करणे ही केवळ सामाजिक शिष्टाचाराची मूलभूत गरज नाही, तर त्याचे दूरगामी परिणामही होतात. यामुळे आपले नातेसंबंध अधिक दृढ होतात आणि त्यात जिव्हाळा वाढतो. याउलट, नाते कितीही जवळचे असले तरी, इतरांना गृहीत धरल्याने निराशा येते आणि असा संदेश जातो की, आपल्याला लोकांची कदर कशी करावी हे माहीत नाही, तर आपल्याला फक्त त्यांचा वापर कसा करायचा हे माहीत आहे! हसून आणि प्रामाणिकपणे व्यक्त केलेले आभार आणि कौतुक एक अशी तेजस्वी चमक पसरवते, जी थेट हृदयाला जाणवते.

इतरांकडे पाहून हसणे म्हणजे दान होय

अल्लाह सर्व जाणणारा इतरांकडे हसणे एक दान मानतो. आम्हाला चांगले माहित आहे की हसणे काय व्यक्त करू शकते - वाईट भावना, स्वीकृती, उबदारपणा आणि आमचा वेळ किंवा जागा सामायिक करण्याची इच्छा नसणे. आनंदी स्मितहास्य करून आपला चेहरा उजळण्यात आपण कंजूषपणा करू नये.

आजारी व्यक्तींची भेट घेणे

आजारी व्यक्तीला भेट देण्याच्या कृतीला मोठे पुण्य लाभले आहे. पैगंबर (स.) यांनी एका (ज्यू) स्त्रीबद्दल चिंता व्यक्त केली, जी तिच्या घरावरून जाताना त्यांच्यावर कचरा फेकत असे. ज्या दिवशी तिने कचरा फेकला नाही, त्या दिवशी त्यांनी तिच्याबद्दल चौकशी केली आणि त्यांना समजले की ती आजारी आहे. त्यांनी तिच्या आजारपणात तिची सेवा केली आणि जेव्हा ती बरी झाली, तेव्हा इस्लामच्या अनुयायांमध्ये कोणता चारित्र्यगुण विकसित होतो हे पाहून तिने तात्काळ इस्लाम स्वीकारला. ( आरोग्यासाठी केलेली एक दुआ येथे वाचा )

दयाळू, सौम्य, काळजी घेणारे आणि काळजी घेणारे असणे

संदेष्ट्याने (p.b.u.h.) आम्हाला क्षमा, दयाळूपणा आणि प्रेमळपणाची उत्कृष्ट उदाहरणे दिली आहेत. एका वृद्ध स्त्रीने मक्का सोडण्याचा विचार केला कारण तिला “मुहम्मद” नावाच्या तरुणाने नवीन धर्माचा प्रचार केला आहे ही कल्पना तिला आवडली नाही, तिला हे समजले नाही की तोच तिला आपले सामान घेऊन तिला मदत करत होता आणि बाहेरपर्यंत तिच्या सोबत होता. शहराच्या नवीन धर्माचा प्रचार केला जात असल्याबद्दल सर्व मार्गाने तक्रार करत, ज्यासाठी जुन्या चालीरीती आणि प्रथा सोडून देणे आवश्यक होते, तिने विभक्त होण्यापूर्वी प्रेषितांना त्याचे नाव विचारले. ज्याच्यामुळे ती मक्का सोडणार होती ती हीच व्यक्ती आहे हे समजल्यावर तिने केवळ तिची पावले मागे घेतली आणि सोडण्याचा निर्णय बदलला नाही, तर तिचा आदर्श प्रतिनिधी आणि जिवंत आदर्श पाहून इस्लामचा स्वीकारही केला!

निष्कर्ष

लोकांशी वागताना वर्षानुवर्षे लागलेल्या वाईट सवयी सोडणे कधीकधी कठीण असते आणि त्या तितक्या वाईट वाटतही नाहीत. तथापि, आपण आपल्यातील अवांछित गोष्टी बदलण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे, जेणेकरून आपले कुटुंब, मित्र, सहकारी आणि इतर लोक आपल्यातील चांगल्या बाजू पाहू शकतील.

- समाप्त

मुस्लिमांसाठी सुवर्ण सल्ल्याचे पुस्तक मिळवा

नियमितपणे अधिक मौल्यवान इस्लामिक सामग्री मिळविण्यासाठी, कृपया येथे आमच्या वृत्तपत्राची सदस्यता घ्या

संबंधित इस्लामिक पोस्ट:

1. आपण जे दुआ करतो त्यामध्ये आशा न गमावता - दुआ स्वीकृती
2. इस्लामिक शहाणपणाचे मोती
3. कृतज्ञता आणि शुक्राचे आशीर्वाद (अल्लाहचे आभार)
4. इतरांना "निंदा" न करता "सल्ला देऊन" सुधारणे