Sureya Fatîha - Di Quranê de ‘Sûreya Herî Mezin’

A
Li gor pêxemberê (s.a.a.) sûreya Fatîhe wekî “Sûreya herî mezin” a Quranê tê qebûlkirin. Li jêr agahdarî li ser peyda dike ev sûreya mezin tevî gelek feyd û fezîletên xwe yên di dermankirinê de jî tê bikaranîn.

Gelek navên sûreya Feteha

Di vê beşê de gelek nav hene, ku her yek aliyek wateya xwe ya cûda destnîşan dike. Di çavê Ereban de eger tiştek gelek navên cuda hebin, ev yek nîşana girîngiya wê bû.

---

---

---

Navên gelêrî yên vê sûreyê ev in:

• El-Fatihah (Vebûn) - Navê wê El-Fetihe ye, vebûn - ji ber ku ew pirtûk vedike û bi wê xwendina di nimêjê de destpêkirin.
• Ummul Quran (Diya Quranê) – Li gora Ebû Hureyre ku ji Ebû Hureyre hatiye gotin ku Resûlê Xwedê (s. Dinya” Dayika Quranê, Dayika Pirtûkê, Heft Ayetên Pir Dubarekirî û Qurana mezin. Îbn Cerîr Teberî got ku ew bi vî awayî hatiye binavkirin ji ber ku wateya tevahiya Quranê tê de hatiye kurtkirin. Ereban Navê her tiştê ku bi kurtahî tiştek kurt dike an jî ya herî girîng pêk tîne beşek, Umm, an Dayik.
• Umm el-Kitab (Diya Pirtûkê) – Buxarî di destpêka kitêba Tefsîr de di Sahihê xwe de wiha gotiye: “Navê wê Ummul Quran hatiye kirin, ji ber ku ew beşa yekem e ku di Quranê de hatiye nivîsandin. Quranic nivîsan û xwendina di nimêjê de bi wê dest pê dike.
• Sab'ul-Methani (Heft Ayetên Pir Dubare) - Navê wê jî Seb’ul-Metanî, heft ayetên pir dubarekirî ye, ji ber ku ew pir caran di her rekatê nimêjê de têne xwendin û bi rastî jî têne xwendin. Xwedê di nav de dibêje Qur'anê:

Ji bo ku hûn bi rêkûpêk naveroka îslamî ya hêjatir bistînin, ji kerema xwe li vir bibin aboneya bultena me

"Û bi rastî, Me heft ji El-Mesanî (heft ayetên ku bi dubare têne xwendin), (ango Sûreya El-Fatiha) û Qurana Mezin dane te. [Quran: Sureya El-Hicr (87)]" ( Tefsîra Sureya El-Hicr )

• El-Hemd (Hemd ji Xwedê re) – Navê wê jî hatiye kirin El-Hemd, Hemd, ji ber ku behsa hemdê tê de heye, çawa ku navê El-Beqere jî hatiye binavkirin, ji ber ku behsa çêlek tê de ye. Hin aliman jî hincetên ku El-Hemd pêk tîne dane dil ya El-Fatihah.
• Es-Salah (Nimêj) - Navê Nimêjê lê hatiye kirin ji ber ku xwendina wê şert e ji bo rastbûna nimêjê.
• Ash-Şîfa – Navê wê jî Eş-Şîfa, derman e, ji ber ku Ed-Derîmî li ser Ebû Seîd radigihîne ku Resûlê Xuda [dirûd û silavên Xuda lê bin] (s. dermanê her jehrê ye.” (Li vir a Dua ji bo dermankirin û qenckirinê)
• Er-Ruqyah – Navê wê jî Er-Ruqya, Dermanê Rûhanî ye ji ber ku İbnî Ji Ebû Seîd ji aliyê Buxarî ve hatiye ragihandin ku piştî ku wî ew ji bo qenckirina kesê ku dûpişk lê ketibû xwend, Resûlê Xwedê (s. ruqya bû.”
• Asas al-Quran (Bingeha Qur’anê) – Eş-Şabî li ser îbn Ebbas tomar dike ku navê wê lê kiriye û gotiye: “Bingeha El-Fetihê “Bismillah…” e (bi Navê Xwedê Dilovîn û Dilovîn.)

Zanayên din jî wê wekî El-Kenz ( Gezîne), Eş-Şukr (Sipas) , Ed-Dua (Dua), Eş-Şefiye (têrêker), El-Kefiye (Têrker), El-Wafiye , Temamkirin û hwd. bi nav kirine.

Ji bo daxistina pirtûkê li vir bikirtînin: Qurana ecêb

Peyxama sûreya Fatîhê

Ew li Mekkê hatiye daketin , wekî ku Îbn Ebbas, Qetade û Ebû’l-Eliye gotiye.

"Me heft ayetên pir dubarekirî ji we re şandin." [Sura El-Hicr 15:87] Di heman demê de tê texmîn kirin ku ew li Medînê wekî ku ji hêla Ebû Hureyre, Mucahîd, 'Ata ibn Yasar û Ez-Zuhrî ve hatî destnîşan kirin. Her wiha tê gotin ku sûreya Fetîhe  di du caran de hatiye nazilkirin - carekê di nav de Makkah û carekê li Medînê. Lêbelê ramana yekem bi îhtîmaleke mezin ji gotina Xwedê ye:

Ev ayet li Mekkeyê bi peymana tefsîran hatiye xwarê.

Di nimêjê de hukmê xwendina Fatîhê

Raya piraniya aliman, di nav wan de Malik, Eş-Şafi'î û Ehmed, ew e ku xwendina El-Fatihê di nimêjê de ferz e û bêyî wê nimêj betal e. Raya wan li ser gelek delîlan hatiye damezrandin; ji wan jî gotinên Pêxember (s.a.w.) ye, ku gotiye "Ji bo kesê ku Vekirina Kitêbê nexwîne nimêj tune."

Ubede bîn Es-Samît rîwayet kiriye ku Resûlê Xwedê gotiye:

“Kî di nimêja xwe de sûreta Fatîhê nexwîne, nimêja wî betal e. (Sahih El-Buxârî, Bergê 1, Hedîsa hejmar 723).

Lêbelê Ebû Henîfe û hinekên din li ser vê yekê fikrên cuda cuda bûn.

Eger kesek di nimêja cemaetî de peyrew be, wê demê alim di derbarê xwendina El-Fatihayê de di sê nêrînan de ne :

1. Ew ferz e ku di hemû nimêjan de wê bixwîne.

2. Li ser wî ye ku di hemû nimêjan de nexwîne.

3. Divê di wan nimêjên ku tê de xwendin bê deng e de bixwîne, lê di wan nimêjên ku xwendin bi dengekî bilind tê de nexwîne.

Pêkhatina sûreya Fatîhê

Ew ji heft ayetan pêk tê û di vê derbarê de tu cudahiya ramanan tune.

Zanyar li ser gotina "Bismillah-ir-Rehman-ir-Rehîm" (bi navê Xwedayê Rehman, yê Herî Dilovan) ji hev cuda bûne. Piraniya xwendevanên Kufeyê dibêjin ku "ayeta Bismillah" ji ayeteke serbixwe ya El-Fatihê pêk tê û ev jî raya komeke sehabe, tabîîn û komeke mezin ji zanyarên paşîn e. Lêbelê, xwendevan û hiqûqnasên Medînê wê wekî beşek ji ayetekê dibînin, ne ayeteke serbixwe, an jî qet ne ayetek e.

Ew kesên ku dibêjin "Bismillah" ne ayetek ji El-Fatihê ye, dibêjin ku ayeta heftemîn bi gotinên "ne [riya] wan kesên ku xezeba [Te] qezenc kirine..." dest pê dike (Ev ji ber ku ti nakokî tune ku Sûreya El-Fatihê heft ayet hene.)

Fezîletên Sureya Fatîhê

Çend hedîs hene ku fezîleta mezin a vê sûreyê ji me re rave dikin. Ew bi kurtî wiha ne:

Dema ku bawermend sûreya Fatîhê dixwîne Xweda bersiva wî dide

Hatiye nivîsandin ku ji Ebû Hureyre (r.a.) hatiye wergirtin û gotiye ku Pêxember (s.a.w.) wiha gotiye:

Xwedê Teala gotiye: “Min nimêj di navbera xwe û bendeyê xwe de wek hev par kir û bendeyê min tişta ku jê xwestiye wê bê cih.” Ji ber vê yekê dema ku evd dibêje “hemû hemd û şukir ji Xwedayê alemê re ne” Xweda dibêje: “Ebdê min pesnê min daye.” Dema ku dibêje: “Xwedayê Dilovan û Dilovan e”. Xwedê Teala dibêje: “Ebdê min ez bilind kirim.” Dema ku dibêje “Xwedayê roja qiyametê” Xwedê dibêje: “Ebdê min ez bi rûmet kirim.” Dema ku dibêje: “Em tenê ji te ra îbadet dikin û arîkariya te tenê em dikin. Xuda dibêje: «Ev di navbera min û bendeyê min de ye û bendeyê min jî daxwaza wî dike.» Gava ku dibêje: «Me bide ser rêya rast, rêya wan kesên ku te qencî kirine, ne [rê]. Ji wan ên ku hêrsa [te] anîne û ne jî ji wan ên ku ji rêya rast derketine, Xwedê dibêje: «Ev ji bo bendeyê min e û ji bendeyê min re tişta ku wî xwestiye wê jê re bê.»

"Diya Qur'anê"

Et-Tirmizî li ser Ebû Hureyre ku gotiye Resûlê Xuda [dirûd û silavên Xuda lê bin] gotiye:

[Subeya ku bi] "Hemû hemd û şukir ji Xwedayê Rebbê alemê re ye" Dayika Quranê, Dayika Kitêbê, Heft Ayetên Pir Dubarekirî û Qurana Mezin e."

 

Berevajî vedîtinên din

Ehmed li ser Ebû Hureyre (radiyAllahu’anhu) dinivîse ku (di beşek ji hedîsê de) gotiye: “Pêxember (s.a.a.a.) gazî Ubeyy ibn Ka’b kir û jê re got:

"... Ma hûn dixwazin ez sûreyek ku wekî wê di Tewrê, Încîl, Zebûr û Qur'anê de nayê dîtin hînî we bikim?" Got: “Erê ya Resûlê Xwedê.” Pêxember (s.a.w) got: “Hêvîdarim ku heta tu pê nezanî ez ji vî derî dernakevim.”

Ubeyy got: “Piştre destê min girt û bi min re peyivî, lê ez hêdî bûm ji tirsa ku em xwe bigihînin derî berî axaftina wî. Dema ku em gihîştin wê min jê pirsî: “Ey Resûlê Xwedê soza te daye min çi ye?” Got: “Sûreya ku tu di nimêjê de dixwînî çi ye?” Ji ber vê yekê min Dayika Quranê xwend û got: “Bi wî kesê ku canê min di destê wî de ye, Xwedê ne di Tewrat, ne Încîl, ne Zebûr û ne jî di Qur’anê de tiştên wekî wê hinartiye. Ew Heft ayetên Pir Dubarekirî ne.’’

Sureya Quranê ya herî mezin

“…Berî ku tu ji Mescîdê derkevî ez ê hînî sûreyek ku di Quranê de herî mezin e, bidim.” Paşê destê min girt û dema ku wî xwest ji [Mescîdê] derkeve, min jê pirsî: “Ma te negot ku tuyê hînî min bikî ku di Qur'anê de sûreya herî mezin e?" Wî bersiv da, 'Belê. Ew [Sûreya ku bi] dest pê dike wiha ye: “Hemû hemd û şukir ji Xweda re ye.” Heft ayetên ku pir tên dûbarekirin û Qur’ana mezin ji min re hatiye dayîn.”Ehmed li ser Ebû Se'ad ibn El-Mu'alla nivîsiye ku (di beşek ji hedîsê de) gotiye ku Pêxember (s.a.a.) gotiye:

Sureye Fetehe beşeke ji du ronahiyen ku ji bo pexember (s) hatiye dayin.

Di Sahih Muslim de Îbn Ebas (radiyallahu 'anhu) hatiye nivîsandin û wî gotiye:

“Dema ku Resûlê Xuda [dirûd û silavên Xuda lê bin] li cem Cibûrî rûniştibû, dengê qîrînekê li ser wî bihîst. Cibûrî li jor nihêrî û got: "Ev deriyek e ku îro li bihiştê hatiye vekirin û berê nehatiye vekirin." Paşê melekek di nav wê de hat xwarê û hat cem Pêxember (s.a.a.) û jê re got: “Bi mizgîniya du ronahiyên ku ji we re hatine dayîn şa bibin ku beriya we pêxemberekî nehatiye dayîn. [Ewan] sûrê Fatîhe û [du] ayetên dawî yên sûreyê Beqere ne. Bêyî ku xêr û bereketa ku tê de ji wan re bê dayîn, tu carî gotinek ji wan naxwînin.”

( Duayên Popular ji Quran û Hedîsê bixwînin )

Beşa Quranê ya herî bi rûmet û hêja

En-Nîsaî li ser Enes tomar dike ku pêxember gotiye:

“Gelo ez we bi beşa herî birûmet û herî hêja ya Quranê agahdar nekim?” Paşê wiha got: “Hemû hemd û şukir ji Xwedayê Rebbê alemê re ne”

Mucahîd wiha got: “Dema ku ev beş hat nazilkirin, bi giranî li ser Îblîsê hat xwarê û bi nalîneke bilind nalîn.”

Ji bo daxistina pirtûkê li vir bikirtînin: Qurana ecêb

Sûre li jêr bi tevayî xuya dike.

Sureye El-Fateha ayeta 1

Wergerandin: Bi Navê Xwedayê, Yê Dilovan, Yê Rehman.

Sureya El-Fateha ayeta 2

Werger: Hemû pesn û spas ji Xwedê re, Xwedayê alemê (mirovan, cin û hemû tiştên heyî) be.

Sureya El-Fateha ayeta 3

Werger: Yê herî dilovan, yê herî dilovan.

Sureya El-Fateha ayeta 4

Werger: Tenê Xwediyê (û Tenê Dadwerê Hukumdar) Roja Cezayê (ango Roja Vejînê)

Sureya El-Fateha ayeta 5

Werger: Em Te (Tenê) dihebînin, û em ji Te (Tenê) alîkariyê dixwazin (ji bo her tiştî).

Sureya El-Fateha ayeta 6

Werger: Rêberiya me bike ber bi rêya rast ve

Sureya El-Fateha ayeta 7

Werger: Rêya wan kesan e ku te kerema xwe daye wan, ne rêya wan kesan e ku xezeba te dîtine, ne jî rêya wan kesan e ku rêya xwe şaş kirine. [Quran, Sûreya El-Fatiha]

Ji bo ku hûn bi rêkûpêk naveroka îslamî ya hêjatir bistînin, ji kerema xwe li vir bibin aboneya bultena me

Çavkanî Additional

• Duayên Quranê li ser Şîfa û Şîfayê
• Duayên populer ên ji Quran û Hedîsê
• Li vir Qurana Pîroz bi Îngilîzî û Erebî bikirin
• Sureye Fatîhe (Vebûn) bi Erebî
• Tefsîra Îngilîzî ya Sureya Fatîhê (Destpêk)

- Dawî