کلمات حکمت لقمان (از قرآن و کتاب ابن کثیر)

خرد به ما ظرفیت حل مشکلات زندگی واقعی را می‌دهد. بنابراین، اگر می‌خواهیم زندگی معناداری داشته باشیم، کسب خرد ضروری می‌شود. همانطور که زندگی و تجربیات آن را تجربه می‌کنیم، بسیار مهم است که در مورد چنین تجربیاتی تأمل کنیم تا گام‌های بعدی خود را در زندگی آسان‌تر کنیم. همانطور که ایمانوئل کانت، فیلسوف مشهور، گفته است: «علم، دانش سازمان‌یافته است. خرد، زندگی سازمان‌یافته است.»

بنابراین، اگر خرد، فرد را قادر می‌سازد تا تصمیمات درست‌تری بگیرد، مسیر میانبری به سوی موفقیت طی کند ، ارزش‌ها را برای بهتر شدن از نو بسنجد و به سادگی زندگی بهتری داشته باشد، پس چرا برای تأمل در تجربیات خودمان و همچنین یادگیری از دیگران وقت نگذاریم؟ همانطور که ویل دورانت، فیلسوف مشهور و برنده جایزه پولیتزر، اظهار داشت: «یک مرد خردمند می‌تواند از تجربه مرد دیگری بیاموزد ؛ یک احمق حتی نمی‌تواند از تجربه خودش بیاموزد.»

---

---

---

کلام قرآن و آموزه‌های پیامبرمان محمد، ما را به سوی گنجینه‌ای از حکمت و دانش هدایت می‌کند. در واقع، خداوند در بسیاری از جاهای قرآن، قرآن را « کتاب حکمت » می‌نامد. او می‌فرماید: «این آیات کتاب حکمت است.» (یونس، سوره ۱۰، آیه ۱). خداوند متعال همچنین می‌فرماید: « ما آن را به صورت قرآنی عربی نازل کردیم تا شما حکمت بیاموزید.» (یوسف، سوره ۱۲، آیه ۲)

قرآن در سراسر متن خود بر اهمیت حکمت تأکید می‌کند. خداوند پیامبران و رسولان را برای ترویج آن حکمت فرستاد. او در یکی از این آیات می‌گوید: «همانا (نعمتی که شما دریافت کرده‌اید) این است که در میان شما پیامبری از خودتان فرستادیم که آیات ما را بر شما می‌خواند و شما را پاک می‌کند و کتاب و حکمت و دانش‌های جدید به شما می‌آموزد. » (بقره، سوره ۲، آیه ۱۵۱)

قرآن در متن خود، حکمت را از طریق سخنان شخصی به نام لقمان نیز آموزش می‌دهد . اگرچه پیامبر نبود، اما خداوند به او حکمت عظیمی عطا کرده بود. او آنقدر حکیم بود که یک سوره کامل به نام او نامگذاری شده است. او فردی پرهیزگار بود و طبق قرآن، خداوند به او حکمت عطا کرده است. همانطور که خداوند در قرآن می‌فرماید: و به راستی که به لقمان حکمت (حکمت و فهم دینی و غیره) عطا کردیم که گفت: «شکر خدا را به جای آور» و هر که شکر کند، به خاطر خود شکر می‌کند. و هر که کفران کند، پس خداوند بی‌نیاز و ستوده است. (لقمان: ۱۲)

ابن کثیر در کتاب «قصص النبی» می‌نویسد که نام اصلی لقمان « لقمان بن عنقاء بن سعدون» یا به گفته برخی «لقمان بن ثارن» بوده که از اهالی ایله (بیت‌المقدس) بوده است (به نقل از سهیلی از ابن جریر و القتیبی). برخی روایات او را برده‌ای حبشی توصیف می‌کنند که به نجاری مشغول بوده است. به دلیل خرد و درایتش، مردم برای حل و فصل امور خود به او مراجعه می‌کردند و از این رو قاضی نیز شناخته می‌شد.

اگرچه قرآن هیچ اشاره‌ای به پیامبر بودن او نمی‌کند، اما برخی روایت می‌کنند که ابن کثیر در کتاب «قصص النبی» شرح داده است که به او پیشنهاد پیامبری داده شد. ابن کثیر می‌گوید: سعید گفت: از قتاده شنیدم که می‌گفت: به لقمان گفته شد: «چگونه حکمت را بر نبوت ترجیح دادی در حالی که می‌توانستی بین آنها یکی را انتخاب کنی؟» او گفت: «اگر خداوند مرا به نبوت منصوب می‌کرد، آن را می‌پذیرفتم و برای جلب رضایت او تلاش می‌کردم، اما او به من قدرت انتخاب داد. من از اینکه برای نبوت خیلی ضعیف باشم، ترسیدم، بنابراین حکمت را انتخاب کردم.»

حکمت لقمان

در ادامه سخنان حکمت لقمان به شرح قرآن آمده است. بعداً بخشی دیگر حکمت او را به نقل راویان معتبر دیگر نقل می کند که ابن کثیر در کتاب قصص الأنبیاء ذکر کرده است.

حکمت لقمان در قرآن

حکمت لقمان در قرآن به این صورت است که او آن را برای پسرش توضیح می دهد. در قرآن در آیات بعدی توضیح داده شده است.

• در مورد شریک نکردن احدی در عبادت و یگانگی الله -

و (به یاد آور) هنگامی که لقمان به پسرش در حالی که او را نصیحت می‌کرد، گفت: «ای پسرکم، شریک خدا قرار مده، که شرک ظلم بزرگی است.» (لقمان: ۱۳)

• وظیفه شناس بودن نسبت به والدین -

و ما انسان را به نیکی به پدر و مادرش سفارش کردیم. مادرش او را با ناتوانی و رنجی که بر ناتوانی و رنجش می‌افزود، حمل کرد و از شیر گرفتنش در دو سال است. برای من و برای پدر و مادرت شکرگزار باش، که بازگشت به سوی من است. (لقمان: ۱۴)

• نسبت به پدر و مادر وظیفه داری جز در جایی که به تو می گویند از راه راست منحرف شوی.

و اگر آن دو با تو تلاش کنند تا چیزی را که به آن علم نداری، با من شریک گردانی، از آنها اطاعت مکن، بلکه در دنیا با آنها به نیکی رفتار کن و راه کسی را که توبه‌کار و مطیع به سوی من باز می‌گردد، پیروی کن. سپس بازگشت شما به سوی من است و من شما را از آنچه انجام می‌دادید، آگاه خواهم کرد. (لقمان: ۱۵)

• هر شخصی در قبال هر کاری که انجام می دهد مسئول است -

«ای پسرکم! اگر به اندازه‌ی دانه‌ی خردلی باشد، و در دل سنگی یا در آسمان‌ها یا در زمین باشد، خدا آن را می‌آورد. بی‌گمان خدا دقیق و آگاه است.» (لقمان: ۱۶)

• پیوستن دعاها

«ای پسرکم! نماز را برپا دار ، و امر به معروف و نهی از منکر کن، و بر هر مصیبتی که به تو می‌رسد شکیبا باش، که اینها از احکام مهم الهی است که هیچ استثنایی ندارد.» ( لقمان: ۱۷)

• مغرور و مغرور نباشید

«و با تکبر از مردم روی مگردان، و با تکبر در زمین راه مرو، که خداوند هیچ متکبر فخرفروشی را دوست ندارد.» (لقمان: ۱۸)

• متواضع باش و صدایت را پایین بیاور

«و در راه رفتنت میانه‌رو باش (یا تکبر نورز) و صدایت را آهسته کن، که زشت‌ترین صداها، صدای خر است.» (لقمان: ۱۹)

سایر سخنان حکیمانه لقمان (که در قرآن نقل نشده) [بن کثیر]

• لقمان در مورد احترام و عزت

از ابن وهب روایت شده است: از عبدالله بن عیاش فیتیانی بعد از عمر غلام آزاد شده افره به من گفت: مردی نزد لقمان حکیم آمد و پرسید: آیا تو لقمان هستی؟ آیا تو غلام فلانی هستی؟ او گفت بله!" مرد گفت: تو همان چوپان سیاهی! لقمان گفت: رنگ سیاه من آشکار است، پس چه چیز تو را شگفت زده کرده است؟ آن مرد گفت: مردمی که قضاوت تو را پسندیده می پذیرند، مکرر به دیدارت می آیند! لقمان گفت: 0 پسر عمو! اگر آنچه را که به شما می گویم انجام دهید، این گونه خواهید شد. مرد گفت: چیست؟ لقمان گفت: نگاهم را فرو می‌گیرم، زبانم را نگاه می‌کنم، حلال می‌خورم، عفتم را حفظ می‌کنم، به عهد و عهد می‌کنم، وفا می‌کنم، مهمان‌نوازی می‌کنم، همسایه‌ام را احترام می‌کنم، و آنچه را که به من مربوط نیست دور می‌ریزم. همه اینها باعث شد من به کسی که به او نگاه می کنید تبدیل شوم.»

منظور از پایین انداختن نگاه معمولاً این است که به مردان/زنان (غیر از همسر) با شهوت نگاه نکنید و فقط به دلایل موجهی که در دین تجویز شده است، به آنها نگاه کنید. برای توضیح بیشتر در این مورد به Islam-qa.com مراجعه کنید.

• لقمان در ارزش حکمت

دموره از سری بن یحیی روایت کرده که گفت: لقمان به پسرش گفت: ای پسرم! همانا خرد مستمندان را به دربار پادشاهان کشاند. ”

• لقمان در تبلیغ حکمت به دیگران و جدی گرفتن آن در صورت عطای دیگران

پدرم بعد از عمرو بن عثمان بعد از دموره بن حفص بن عمر به من گفت: لقمان کیسه ای خردل کنار خود گذاشت و شروع به نصیحت فرزندش کرد و با هر پند و اندرزی یک خردل به او می داد. تمام شد. گفت: ای پسرم! به تو نصیحت کردم که اگر کوهی داده شود شکافته می شود………

• لقمان بر لزوم داشتن زبان و صدای دلنشین قلب

یزید بن حمن و وکیع، پس از ابوالشهاب، پس از خالد الربعی، برای ما نقل کرده‌اند که: «لقمان غلامی حبشی بود که نجاری می‌کرد. روزی اربابش به او دستور داد بزی را ذبح کند و دو قسمت از آن را که از همه لذیذتر و خوشمزه‌تر بود برایش بیاورد. لقمان این کار را کرد و زبان و قلب را برایش آورد . ارباب پرسید: آیا چیزی مطبوع‌تر از این‌ها نیافتی؟ لقمان گفت: نه! پس از مدتی، ارباب به او دستور داد بزی را ذبح کند و دو قسمت از آن را که از همه بدتر بود، دور بریزد. لقمان بز را ذبح کرد و زبان و قلب را انداخت. ارباب فریاد زد و گفت: من به تو دستور دادم که لذیذترین قسمت‌های آن را برایم بیاوری و تو زبان و قلب را آوردی و من به تو دستور دادم که زشت‌ترین قسمت‌های آن را دور بیندازی و تو زبان و قلب را انداختی، چگونه چنین چیزی ممکن است؟ لقمان گفت: اگر اینها خوب باشند، هیچ چیز خوشایندتر از اینها نیست و اگر اینها بد باشند، هیچ چیز بدتر از اینها نیست.»

• لقمان در مورد «سخن نقره است و برش طلایی»

لقمان به پسرش گفت: پسرم! من هرگز به خاطر سکوت پشیمان نشدم. اگر کلمات نقره ای هستند، سکوت طلایی است.

• لقمان بر نیاز به مهربانی و رحمت و محبت به دیگران

ابو معاویه پس از هشام بن عروه پس از پدرش به ما گفت: «حکمت حکم می‌کند: ای پسرم، گفتارت نیکو و چهره‌ات خندان باشد، تو نزد مردم محبوب‌تر از روزی‌کنندگان خواهی بود. " و فرمود: در حکمت یا تورات آمده است: مهربانی سر حکمت است. و فرمود: «در تورات آمده است: «همانطور که به دیگران رحم کردی، بر تو نیز رحمت شود».

• لقمان بر بخشش

و فرمود: در حکمت آمده است: آنچه می دهید به دست می آورید (یا آنچه می روید درو می کنید).

• لقمان در دوستی

و فرمود: در حکمت آمده است: دوست و دوست پدرت را دوست بدار.

• لقمان بر صبر و علم و نیکی

عبدالرزاق پس از معمر پس از ایوب پس از ابوقلبه به ما گفت: روزی از لقمان پرسیدند: از نظر صبر کیست؟ فرمود: کسی است که بعد از صبر، هیچ ضرری نمی‌کند. کسانی که از او پرسیدند گفتند: از نظر علم کیست؟ فرمود: اوست که با علم دیگران بر علم خود می افزاید. پرسیدند: بهترین از میان مردم کیست؟ گفت: آن ثروتمند است. گفتند: آیا صاحب مال و ثروت است؟ او گفت نه! ولى كسى است كه اگر خير و صلاح او را مى‏جويد، آن را باز نمى‏دارد و جلوگيرى نمى‏كند. و این کسی است که به چیزی از دیگران نیاز ندارد.

• لقمان بر لزوم حسن معاشرت و مشورت با علما

عبدالله بن احمد گفت: حکم بن ابوزهیر بن موسی بعد از الفرج بن فضله بعد از ابوسعید به من گفت: لقمان به پسرش گفت: ای پسرم! غذای شما را فقط پرهیزگاران بخورید و در امورتان با علما مشورت کنید.»

در نهایت، حکمت در امور یکی از نعمت‌هایی است که خداوند به مخلوقات خود عطا می‌کند. خداوند متعال در قرآن می‌فرماید: « به هر که بخواهد حکمت می‌دهد و به هر که حکمت داده شود، خیر فراوانی داده شده است. و جز خردمندان کسی پند نمی‌گیرد.» (بقره: ۲۶۹)

نکته: حکمت در اینجا به «حکمت» اشاره دارد.

منبع: ابن کثیر

( دعاهای قرآنی برای شفا و درمان )

- پایان

مقالات اسلامی مرتبط

• ابن قیم و حکمت او
• چگونه رضای خدا را طلب کنیم
• توضیح معنای لا اله الا الله
• توضیح در مورد «نور الله»